Gebelikte İlaç KUllanımı
GEBELİKTE İLAÇ KULLANIMI
Teratojen:
Embriyonik veya fatal gelişim sırasında şekil yada fonksiyonda kalıcı değişiklik oluşturmak üzere davranan herhangi bir ajandır.
Kimyasallar,
Virüsler,
Çevresel ajanlar,
İLAÇLAR
Gebelikte sık kullanılan ilaçlar:
antiemetikler, antiasitler
analjezikler, antimikrobikler
antihipertansifler, tranklizanlar
hipnotikler, diüretiklerdir.
Potansiyel Teratojenin Değerlendirilmesi
Ajan plasentadan geçmelidir.
AMERİKAN FDA SINIFLANDIRMASINDA:
Kategori A: İnsanlardaki kontrollü çalışmalar hiçbir fetal risk ortaya koymamıştır.
Kategori B: Hayvan çalışmalarında fetal risk gösterilmemiştir ancak insan çalışması yoktur
Kategori C: Ne hayvanlarda nede insanlarda yeterli çalışma yoktur yada hayvanlarda istenmeyen etki saptanmış, ancak insan çalışması yoktur
Kategori D: Fetal riske dair kanıt vardır ancak yararlar bu risklere ağır basar
Kategori X: Kanıtlanmış fetal riskler herhangi bir faydaya açıkça ağır basar
Bilinen Teratojenler:
*Alkol
*Antikonvülzan
*Warfarin Bileşikleri
*ACE İnhibitörleri
*Retinoidler
*Hormonlar
*Antineoplastik İlaçlar
*Antimikrobikler
*Tütün
*Kokain
*Talidomid
*ALKOL
Fetal alkol sendromu; mental retardasyon,
gelişme geriliği, hiperaktivitesi,
kalp ve eklem defektleri
Fetal alkol send.tanısı prenatal konulamaz!!
Doz ve süre önemlidir.
ANTİKONVÜLZANLAR
Epilepside fetal malformasyon riski artmıştır (% 0,3- 0,7) dudak damak yarıkları,
konjenital kalp hastalıkları
Fenitoin(D): kraniyofasiyal defektlere, dudak anomalilere mental retardasyona neden olmaktedır.
Karbamazepin(C):emzirenlerde kullanılabilir
Fenobarbital(D):kalp defektleri ve orofasial yarıklar
Valproik asit(D):sipina bifida(%1-2),kardiak defekt, orofasial yarıklar, genitoüriner anomaliler
emzirenlerde kullanılabilir.
EPİLEPSİ VE ANTİKONVÜLZANLARLA İLGİLİ BAZI MALFORMASYONLAR:
Major Anomaliler
Konj.kalp defektleri
Orofasiyal yarıklar
Nöral tüp defektler
Mikrosefali
Minör Anomaliler
Mental durumun normalin altında olması
Hipertelorizm
Parmak hipoplazisi
WARFARİN BİLEŞİKLERİ (pıhtılaşmayı önleyici ilaçlar )
Anormal canlı doğum,abortus veya ölü doğum
Maruziyet 6-9. hf warfarin embriyopatisi
nazal hipoplazisi
basık burun kökü
2-3. tr: Korpus kallosum agenezisi,optik atrofi,körlük,ment.ret
ACE İNHİBİTÖRLER ( HT İLAÇLARI )
Kaptopril,lizinopril, enalapril(D)
İlk 3 ayda malformasyon geliştiğine dair bilgi yoktur
En ağır sonuç Renal Tübüler Disgenezis
(hipotansiyon,hipoperfüzyon --> renal iskemi --> renal tüb.disgenezi --> anüri)
Oligohidramniyos,
renal anomaliler,
neonatal renal yetmezlik,
pulmoner hipoplazi,
büyüme kısıtlılığı,
Hipokalvaria
ölüm
HORMONLAR:
9-14. haftalar arasında testis androjen salgılar --> erkek fetusta perineal fenotip,
Eksojen seks hormonlarına maruziyet;
7. hf önce etkisi yoktur
7-12 hf dişi genital yapı eksojen androjenlere yanıt vermeye çok açıktır
DES : Clear-cell adenokarsinom
DMPA: Dişi fetusun virilizasyon ve kalp defektleri
ANTİNEOPLASTİK İLAÇLAR ( KANSER İLAÇLARI )
Siklofosfamid(D): En sık bildirilen el ve ayak parmaklarında kayıp yada hipoplazi. Yarık damak,tek koroner arter, mikrosefali, büyüme kısıtlılığı
İlk trimesterde kullanılmamalı,
2. ve 3. üç ayda verilebilir
Metotreksat(D)/Aminopterin(X) :Büyüme kısıtlılığı, mikrognati, kol bacak anomalileri ) ilk 3 ayda )
ANTİMİKROBİKLER (ANTİBİYOTİKLER)
Tetrasiklinler(D):Teratojenik bir etki tam olarak ilişkilendirilememiştir
Süt dişlerinde lekelenme, fetal uzun kemiklerde birikir.
Renal yetm.olan kadınlarda akut yağlı kc neden olur
Aminoglikozidler: ototoksik ( kulak sinirine zarar verebilir ), Emzirenlerde güvenlidir.
Sülfonamidler(B/D): Plasentadan rahatlıkla geçebilir --> hiperbilirubinemi
Trimetoprim(C):ilk tr.
Kullanıldığında kvs ve nöral tüp defekt riski artmaktadır,
emzirenlerde güvenlidir.
TÜTÜN
Sigara dumanı: nikotin, kotinin, siyanid, CO, kadmiyum, kurşun, hidrokarbonlar
Vazoaktif etki nedeniyle O2 azalır --> fetal büyüme kısıtlılığı,
spontan abortus,
pl. previa, pl. dekolmanı,
erken doğum,
doğum sonrası ani çocuk ölüm sendromu
KOKAİN
Topikal anestezik ve lokal vazokonstriktördür
Vazokonstrüktif ve hipertansif etki --> abruptio plasenta(4x),EMR, düşük doğum ağırlığı
Risk ilk tr.den sonra en yüksektir.
TALİDOMİD
Anksiyolitik ve sedatif bir ilaçtır
1956-1960 kullanılmıştır. Ext(üst), kulaklar kvs, barsak kasları malformasyonlar oluşturur.
GEBELİKTE SIK KULLANILAR İLAÇLAR
Penisilinler: hc. duvarı sentezini inh. eder ÜSYE, üriner enf. Emzirenlerde güvenlidir.
Eritromisin: penisiline alternatifdir, emzirenlerde güvenlidir.
Kloramfenikol:Pl. rahatlıkla geçer, konj.anomalide artış izlenmemiştir.
Preterm yenidonda gri bebek sendromu
Klindamisin: peödomembranöz kolit yapabilir, emzirenlerde güvenlidir.
Metranidazol: 2 gr dozu takiben emzirmeye 12-24 saat ara verilmelidir.
Kinolon: Gebede yapılmış kontrollü çalışma yoktur,
hayvan çalışmasında kıkırdak gelişimine toksik, gebede kullanımı önerilmemektedir.
Anti tbc ilaçarda konj.anomali artışı olmamıştır.
KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARDA KULLANILAN İLAÇLAR
Kalp Yetmezliği ve Aritmiler:
Digoksin(C): Plasentadan geçer, fetal etki gösterilmemiştir.
Kinidin(C): Fetal supraventriküler taşikardi tedavisinde ileri gebelik haftasında kullanılabilir.
Amiodaron(D): Yapısal olarak tiroksine benzerà fetal ve neonatal hipotiroidi.
Antihipertansif İlaçlar:
Metildopa(C), Beta Bloker(C)
Hidralazin: Gebeliğin ikinci yarısında kullanılabilir
Ca.Kanal Antagonistleri(C): Verapamil (Nifedipin, Nikardipin,Diltizem) gebelikte sık kullanılır, uterus kan akımını azaltabilir.
Diüretikler:
-Tiyazidler: Konjeniyal amomali artışı izlenememiştir, doğuma yakın neonatal trombositopeni,
kanama ve elektrolit boz.
Furasemid: pl geçer, fetal idrar yapımını artırır kr. kullanılmaz,
Etakrinik asit; ototoksik etki
Antikoagulanlar:
heparin ve benzerleri plasentayı geçemezler ve teratojenik etkileri yoktur.
Emzirenlerde kullanılabilir.
SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARI
Soğuk algınlığı: en sık akut sol yolu hastalığıdır
-Antihistaminikler; difenhidramin,doksilamin… çoğu güvenle kullanılabilir,
-Dekonjestanlar; psödoefedrin,propanolamin… ilk 3 ayda psödoefedrin maruziyeti ile gastroşizis rapor edilmiştir
-Antitüssifler; en sık kullanılan kodein ve dekstrometorfandır, teratojen değildir
-Emzirenlerde güvenlidir.
ASTIM:
gebeliğin en sık kr.solunum sistemi hastalığıdır,
-Beta sempatomimetikler; albuterol, terbutalin, salmeterol… teratojenik risk yoktur, emzirenlerde güvenlidir
-Kortikosteroidler; (beklametazon, flutikazon) teratojen değildir, emzirenlerde güvenlidir. Sistemik akut tedavide kullanılabilir fakat yarık dudak-damak riskini arttırır.
Teofilin: Terapotik aralığı dardır.Teratojen değil,emzirenlerde kullanılabilir.
-Kromolin Sodyum: astım proflaksisinde kullanılır, inhaler kullanıldığında güvenlidir, emzirenlerde kullanılabilir
GASTROİNTESTİNAL BOZUKLUKLAR
Gebelikte GİS semptomları sıktır.
-Antihistamin;
Bendektin(doxilamin,piridoksin): şek.bozukluğu
-Antidopaminerjik; metoklopramid, klorpromazin… teratojen değildir.
Antiasità his.res. antagonistleri; simetidin,famotidin,ranitidin öncelikli seçilmeli, emzirenlerde güvenlidir.
ANALJEZİKLER
NSAID
Aspirin (gastroşizis, abrubtio pl)
İndometazin,İbuprofen (anhidramniyos)
OPİOİD ANALJEZİKLER
Normal dozda teratojen değildir,
kodein, meperidin… emzirenlerde uygundur.
PSİKİYATRİK BOZUKLUKLAR
SSRI: Fluoksetin,paroksetin; 3.tr de yenidoğanda persistan pulmoner hipertansiyon ve kardiyak defekt riski
Lityum: kardiyak anomali, sec.fetal DI, emzirme kontrendike
Antipsikotikler: Butirofenonlar, fenotiazinler teratojenik etkileri görülmemiştir
RADYOLOJİK İNCELEME
Ptansiyel fetal etkiler:
-Hücre ölümü
-Büyüme geriliği
-Konjenital malformasyonlar
-Karsinogenezis?
-Mikrosefali ve Mental retardasyon
-Sterilite
8-15. haftalar arası risk en yüksektir
0-8 hf. ve 25. haftadan sonra olası risk kanıtlanmamıştır
5 rad altında radyasyon, malformasyon,büyüme geriliği ve düşük açısından artmış bir fetal risk yoktur
Hamilelikte birçok hastalık, diğer hastalar gibi tedavi edilmelidir.
FDA ilaç sınıflama sistemi ve özel klinik durumlarda ilaca özel spesifik referanslar ve databazlı bilgiler dikkate alınmalıdır
Birçok antibiyotik ve üst solunum yolu ile gastrointestinal şikayetler gibi yaygın durumların tadavisinde kullanılan ilaçların gebelikte kullanımı güvenlidir
Teratojen olduğu bilinen ilaçların sayısı azdır, bunlar;kumadin, lityum, antikonvülzanlar, birçok antineoplastik ilaç ve A vitamini ve deriveleridir .
AKADEMİK YAZILAR : Op.Dr. Şükrü SANUS
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
